ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛУ

  1. Уводзіны

 

Аб’ект і прадмет вывучэння дысцыпліны “Тэорыя і практыка камунікацыі”. Змест паняцця “зносіны”. Азначэнні паняцця “камуніка-цыя”. Функцыі зносін. Адрозненні паміж зносінамі людзей і жывёл. Законы зносін (узаемін). Метады тэорыі камунікацыі.

 

  1. Маўленчая камунікацыя як дзейнасць

 

Структура маўленчага акта паводле Дж. Осціна. Адметнасць рэпрэзентатываў, дырэктываў, камісіваў, экспрэсіваў, дэкларатываў. Этапы камунікатыўнага працэсу: нараджэнне ідэі,  кадзіраванне, перадача, прыём, дэкадзіраванне, успрыманне, выкарыстанне. Паняцці “мова”, “маўленне”, “маўленчая дзейнасць”, “дыскурс”. Функцыі мовы і іх рэалізацыя ў маўленні.

 

  1. Дзейнасна-працэсуальны характар камунікатыўных паводзін

 

Спараджэнне маўлення. Адрозненне паміж паняццямі “маўленчы акт” і “камунікатыўны акт”. Маўленчыя паводзіны. Фатычны акт. Інфармацыйны акт. Паняцці “значэнне” і “сэнс”. Рэферэнт. Прэсупазіцыя. Імплікатура. Невербальныя сродкі перадачы інфармацыі. Маўленчы стэрэатып. Прамыя і ўскосныя маўленчыя акты. Мадэлі камунікацыі Рамана Якабсона, Юрыя Лотмана, Віктара Шклоўскага. Іміджавая камунікацыя.

 

  1. Міжасобасная маўленчая камунікацыя

 

Уласцівасці міжасобаснай камунікацыі. Этапы міжасобаснай камунікацыі. Імператыўныя, маніпулятыўныя, гуманістычныя міжасобасныя зносіны. Прыкметы масавай камунікацыі. Тыпы масавай камунікацыі. Апасродкаваныя і непасрэдныя зносіны. Вербальныя і невербальныя зносіны.

 

  1. Асобасныя фактары камунікацыі

 

Паняцці “камунікатыўная стратэгія”, “камунікатыўная інтэнцыя”, “камунікатыўная мэта”, “камунікатыўная тактыка”, “камунікатыўны вопыт”. Кампазіцыя як складнік маўленчай тактыкі. Камунікатыўны (маўленчы) ход. Камунікатыўная няўдача. Гендарны аспект камунікатыўных паводзін.

 

  1. Моўныя сродкі камунікацыі

 

Рытарычныя фігуры думкі (антытэза, аксюмаран, вокліч, зварот, пытанне, ампліфікацыя). Рытарычныя фігуры слова (анафара, эпіфара, эліпсіс, інверсія, паралелізм, метафара, метанімія, сінекдаха, іронія, гіпербала, літота). Класіфікацыя маўленчых актаў у залежнасці ад пропазіцыі.

 

  1. Дыялог. Агульныя правілы вядзення дыялогу

 

Паняцце дыялагічнага маўлення. Тыпы рэплік дыялогу. Прыкметы дыскусійнага дыялогу. Паняцце палілогу. Сферы ўжывання палілогаў.

 

  1. Маналог. Класіфікацыя маналагічных выказванняў

 

Паняцце маналагічнага маўлення. Спецыфіка пісьмовага і вуснага маналогу. Віды маналогаў у жыцці. Спецыфічныя прыкметы дыялогу, яго адрозненне ад маналогу. Этапы падрыхтоўкі публічнага выступлення. Прыёмы ўтрымання ўвагі аўдыторыі ў час публічнага выступлення.

 

  1. Спрэчка як разнавіднасць маўленчай камунікацыі

 

Класіфікацыя спрэчак: спрэчка, у якой імкнуцца знайсці ісціну, спрэчка-перакананне, спрэчка дзеля спрэчкі, спрэчка-гульня. Гісторыя публічнай спрэчкі. Сумленныя метады вядзення спрэчкі. Прыёмы абароны ў спрэчцы. Тыпы пытанняў у спрэчцы.

 

  1. Сродкі маўленчай камунікацыі

 

Першая камунікатыўная рэвалюцыя. З’яўленне пісьма. Прадметнае пісьмо. Накрэслівальнае пісьмо (піктаграфія, ідэаграфія, фанаграфія). Другая камунікатыўная рэвалюцыя. Вынаходніцтва друкавання. Трэцяя камунікатыўная рэвалюцыя. Развіццё друкаваных і электронных сродкаў масавай інфармацыі. Вынаходніцтва радыё і тэлебачання. Чацвёртая камунікатыўная рэвалюцыя. Стварэнне ЭВМ і сусветнай сеткі “Інтэрнэт”.

 

 

  1. Інтанацыя як гукавая форма выказвання

 

Паняцці “інтанацыя”, “тон”. Выразныя магчымасці тону маўлення. Інтэнсіўнасць гучання. Тэмп маўлення. Лагічны націск. Сінтагма (маўленчы такт). Паўза. Фізіялагічныя, псіхалагічныя і сінтаксічныя паўзы.

 

  1. Камунікатыўна-маўленчая сітуацыя і выказванне

 

Паняцце выказвання. Тэкст. Тыпы тэкстаў па аб’ёме і змесце. Тыпы маўлення: апавяданне, апісанне, разважанне. Складанае сінтаксічнае цэлае. Паняцце абзаца. Сродкі сувязі складаных сінтаксічных цэлых у тэксце.

 

  1. Этапы стварэння выказвання

 

Дакамунікатыўны этап, на якім вылучаюцца сітуацыйны і матывацыйны фактары, моўная інтэнцыя – маўленчы намер. Камунікатыўны этап, які мае дзве прыступкі – матэрыялізацыя падрыхтаванага выказвання (пераход з разумовага на акустычны або графічны коды) і ўспрыманне выказвання шляхам кодавага пераходу на разумовы код унутранага маўлення. Посткамунікатыўны этап: адказ суразмоўцы, новы акт прамовы, новае выказванне, дзеянне або адсутнасць яго. Функцыі слухача (чытача).

 

  1. Віды маўленчай камунікацыі

 

Рысы вуснага маўлення. Прыкметы пісьмовага маўлення. Класіфікацыя вуснага маўлення ў залежнасці ад мэты. Жанры вуснага маўлення. Жанры пісьмовай мовы. Чытанне. Віды чытання. Гаварэнне. Структурныя складнікі прамовы. Метады выкладу матэрыялу. Слуханне. Бар’еры слухання. Прыёмы павышэння эфектыўнасці слухання.

 

  1. Асоба ў сістэме маўленчай камунікацыі

 

Паняцце “моўная асоба”. Уласна моўная, кагнітыўная і прагматычная прыкметы моўнай асобы. Матывацыйны, кагнітыўны і функцыянальны параметры моўнай асобы. Роля адрасата і адрасанта ў працэсе камунікацыі.

 

 

 

  1. Нарматыўнасць маўленчай камунікацыі

 

Паняцці “нацыянальная мова”, “літаратурная мова”, “норма”. Арфаэпічныя, акцэнталагічныя, арфаграфічныя, пунктуацыйныя, марфалагічныя, сінтаксічныя, лексічныя нормы. Паняцце “культура маўлення” і яго складнікі: правільнасць, камунікатыўная мэтазгоднасць, дакладнасць выказвання, лагічнасць выкладу, яснасць і даступнасць выкладу, чысціня маўлення і г. д.

Тыпы маўленчай культуры носьбітаў літаратурнай мовы (элітарная, сярэднелітаратурная і інш.).

 

  1. Маўленчыя паводзіны камунікантаў: традыцыі і сучаснасць

 

Стылі вербальнай камунікацыі: 1) прамы і непрамы; 2) майстэрскі (вытанчаны) і кароткі (сціслы); 3) інструментальны і афектыўны; 4) асобасны і сітуацыйны. Прычыны камунікатыўных канфліктаў. Стылі паводзін пры вырашэнні канфліктаў: спаборніцтва, супрацоўніцтва, падатлівасць, кампраміс. Невербальная камунікацыя як складнік маўленчых паводзінаў камунікантаў. Фактары, якія ўплываюць на невербальную камунікацыю.

 

  1. Сацыякультурныя межы і этычны аспект маўленчай камунікацыі

 

 Паняцці “этыка” і “этыкет”. Маўленчы этыкет. Этыкетныя формы. Уласнае імя як сацыяльна зададзены і нацыянальна спецыфічны складнік маўленчага этыкету.

 

  1. Нацыянальна-культурны змест маўленчай камунікацыі

 

Азначэнні паняцця “культура”. Духоўная культура. Тэарэтычныя асновы вывучэння мовы і культуры. Культурныя семы. Культурныя канатацыі. Культурны фон. Культурныя канцэпты. Лінгвакультурная парадыгма. Культурная прастора. Ментальнасць. Менталітэт. Моўная карціна свету. Лексіка ў культуразнаўчым аспекце. Маўленчаэтыкетныя адзінкі як нацыянальна-культурны кампанент мовы.

 


 

Прыкладны тэматычны план

 

№

п/п

Назва тэмы

Колькасць

аўдыторных гадзін

Лекцыі

Практычныя заняткі

1

Уводзіны

2

–

2

Маўленчая камунікацыя як дзейнасць

2

2

3

Міжасобасная маўленчая камунікацыя

2

2

4

Віды маўленчай камунікацыі

2

2

5

Сацыякультурныя межы і этычны аспект маўленчай камунікацыі

2

2

 

Усяго

10              

8
‹ ›